Łupież pstry jest powierzchowną chorobą skóry związaną z nadmiernym namnażaniem drożdżaków z rodzaju Malassezia. Mikroorganizmy te naturalnie występują na skórze wielu zdrowych osób i dopiero w sprzyjających warunkach zaczynają rozwijać się zbyt intensywnie. Choroba najczęściej dotyczy klatki piersiowej, pleców, szyi i ramion, czyli okolic bogatych w gruczoły łojowe. Zmiany mogą być jaśniejsze, ciemniejsze, różowawe, beżowe lub brunatne, dlatego skóra ma charakterystyczny pstry wygląd. Łupież pstry zwykle nie stanowi zagrożenia dla zdrowia, ale ma skłonność do nawrotów.
Początkowo są to niewielkie plamy, które z czasem mogą łączyć się w większe ogniska. Ich powierzchnia delikatnie się łuszczy, szczególnie po potarciu. U części osób pojawia się niewielki świąd, zwłaszcza podczas pocenia. Po lecie choroba staje się często bardziej widoczna, ponieważ zmienione miejsca opalają się słabiej niż zdrowa skóra. W efekcie po ustąpieniu aktywnej infekcji jasne plamy mogą pozostać widoczne jeszcze przez pewien czas. Nie oznacza to automatycznie, że leczenie nie zadziałało. Wyrównanie pigmentacji skóry może wymagać więcej czasu niż usunięcie nadmiernego namnażania drożdżaków.
Malassezia jest składnikiem naturalnej flory skóry, dlatego leczenie nie polega na trwałym usunięciu drobnoustroju z organizmu. Nawrotom sprzyjają warunki, w których drożdżaki łatwiej się namnażają, czyli wysoka temperatura, duża wilgotność, nadmierne pocenie, łojotok i noszenie mało przewiewnej odzieży. Zmiany częściej obserwuje się u nastolatków i młodych dorosłych. U osób z częstymi nawrotami lekarz może zaproponować okresowe leczenie profilaktyczne. Duże znaczenie ma także pielęgnacja i ograniczenie długotrwałego pozostawania w wilgotnej, przepoconej odzieży.
Łupież pstry nie zachowuje się jak typowa grzybica łatwo przenoszona z człowieka na człowieka. Drożdżaki odpowiedzialne za chorobę są naturalnie obecne na skórze, a rozwój zmian wynika głównie ze sprzyjających warunków i indywidualnej podatności. Z tego powodu codzienny kontakt z osobą mającą łupież pstry nie oznacza, że u drugiej osoby pojawi się choroba. Nie ma potrzeby izolowania chorego. Warto natomiast zachować zwykłe zasady higieny i nie dzielić się wilgotnymi ręcznikami czy odzieżą.
Dermatolog często rozpoznaje chorobę na podstawie wyglądu i lokalizacji zmian. Gdy obraz nie jest typowy, może wykorzystać lampę Wooda, dermatoskopię lub badanie mikroskopowe zeskrobin. Jest to ważne, ponieważ jasne plamy na skórze mogą mieć inne przyczyny, między innymi bielactwo, a zaczerwienione i łuszczące się ogniska mogą przypominać łuszczycę lub inne dermatozy. Samodzielne stosowanie kolejnych kosmetyków bez pewnego rozpoznania może opóźniać właściwe leczenie.
W większości przypadków stosuje się preparaty przeciwgrzybicze miejscowo w postaci kremów, płynów lub szamponów leczniczych. O wyborze preparatu i długości kuracji powinien decydować lekarz lub farmaceuta zgodnie z charakterem zmian i przeciwwskazaniami. Przy bardzo rozległych lub nawracających zmianach lekarz może rozważyć leczenie doustne. Po zakończeniu terapii trzeba pamiętać, że odbarwienie skóry może utrzymywać się jeszcze przez tygodnie lub miesiące. O skuteczności leczenia nie należy więc oceniać wyłącznie na podstawie koloru skóry w pierwszych dniach.
Bez leczenia zmiany mogą utrzymywać się miesiącami, rozszerzać na kolejne okolice i nawracać w okresach większej potliwości. Nieleczony łupież pstry nie prowadzi zazwyczaj do groźnych powikłań ogólnoustrojowych, ale może być uporczywy i wpływać na wygląd skóry. Rozległe plamy bywają szczególnie widoczne po opalaniu, co dla wielu osób jest źródłem dyskomfortu. Właściwa terapia i profilaktyka nawrotów pozwalają najczęściej dobrze kontrolować chorobę.
Promieniowanie słoneczne nie leczy przyczyny choroby. Co więcej, po opalaniu różnica między zdrową skórą a zmienionymi miejscami staje się zwykle bardziej widoczna, ponieważ ogniska objęte chorobą mogą opalać się słabiej. Dlatego ktoś, kto zauważa jasne plamy dopiero po wakacjach, mógł mieć zmiany już wcześniej. Warto pamiętać o ochronie przeciwsłonecznej, szczególnie gdy różnice pigmentacji są dla pacjenta niekomfortowe. Kolor skóry wyrównuje się stopniowo po skutecznym leczeniu.
Nazwa choroby bywa myląca, ponieważ łupież pstry nie jest tym samym co zwykły łupież skóry głowy. Preparat kosmetyczny przeznaczony wyłącznie do ograniczania łuszczenia włosów może więc nie zawierać substancji potrzebnych do leczenia zmian na tułowiu. Przy typowym obrazie stosuje się środki przeciwgrzybicze w odpowiednim schemacie. Jeśli plamy są rozległe, nawracają lub nie reagują na wcześniejsze próby leczenia, warto skonsultować się z dermatologiem zamiast zmieniać kolejne kosmetyki.
Ponieważ drożdżaki Malassezia pozostają naturalnym składnikiem mikrobiomu skóry, choroba może wrócić po okresie całkowitej poprawy. Częściej dzieje się to w ciepłych miesiącach, przy intensywnym poceniu i łojotoku. U osób z powtarzającymi się nawrotami lekarz może zaproponować profilaktyczne używanie preparatu przeciwgrzybiczego w określonych odstępach. Takie postępowanie jest czymś innym niż ciągłe leczenie aktywnej infekcji i powinno być dobrane indywidualnie.
Jeżeli po prawidłowo przeprowadzonej kuracji plamy nadal się łuszczą, szybko obejmują nowe miejsca albo wygląd zmian jest nietypowy, warto ponownie zgłosić się do dermatologa. Powodem konsultacji powinien być też nasilony stan zapalny, ból, sączenie lub objawy, które nie pasują do łupieżu pstrego. Czasem początkowe rozpoznanie trzeba zweryfikować, ponieważ kilka różnych chorób skóry może dawać podobne zaburzenia koloru i złuszczanie.
Ryzyko przeniesienia podczas zwykłego kontaktu jest niewielkie, ponieważ Malassezia naturalnie występuje na skórze wielu osób.
Czy jasne plamy znikają od razu po leczeniu?
Nie zawsze. Wyrównanie koloru skóry może trwać dłużej niż sama terapia przeciwgrzybicza.
Czy łupież pstry może swędzieć?
Tak, ale świąd zwykle jest łagodny i częściej nasila się przy poceniu.
Czy choroba może wracać?
Tak. Nawroty są częste, dlatego u części osób potrzebne jest okresowe postępowanie profilaktyczne.
