Onycholiza to odklejanie się płytki paznokcia od łożyska. Może dotyczyć paznokci dłoni albo stóp. Najczęściej zaczyna się od wolnego brzegu paznokcia i stopniowo przesuwa się w kierunku macierzy. Miejsce odklejenia zwykle staje się białe, mleczne, żółtawe albo szarawe, ponieważ pod płytką pojawia się przestrzeń z powietrzem, zanieczyszczeniami albo materiałem rogowym. DermNet opisuje onycholizę jako częste zaburzenie paznokci, w którym płytka oddziela się od łożyska i tworzy dobrze odgraniczony biały, nieprzezroczysty obszar.
Dla pacjenta onycholiza oznacza, że paznokieć stracił prawidłowe przyleganie do skóry pod płytką. Taki paznokieć może wyglądać na pusty, jaśniejszy, zmatowiały albo przebarwiony. Czasem nie boli, dlatego wiele osób długo traktuje problem jako defekt kosmetyczny. To błąd, ponieważ odklejona przestrzeń może sprzyjać gromadzeniu wilgoci, bakterii i grzybów. Im dłużej trwa onycholiza, tym trudniej przywrócić prawidłowe przyleganie paznokcia, zwłaszcza jeśli nadal działa czynnik uszkadzający.
Onycholiza może mieć wiele przyczyn. Bardzo często wynika z urazu mechanicznego, zbyt agresywnego manicure, podważania paznokcia, zbyt długiej płytki, uderzenia, noszenia ciasnych butów albo wielokrotnego ucisku. Może też pojawić się po kontakcie z detergentami, wilgocią, środkami chemicznymi, klejami, lakierami i preparatami używanymi do stylizacji paznokci. DermNet wskazuje, że onycholiza może być samoistna albo wtórna do urazu, chorób skóry, infekcji paznokci, guzów i chorób ogólnoustrojowych.
Częstą przyczyną onycholizy u kobiet jest nieprawidłowa stylizacja paznokci. Problem może pojawić się po zbyt mocnym piłowaniu płytki, zalaniu skórek, alergii na składniki produktów, zbyt agresywnym usuwaniu hybrydy albo długotrwałym noszeniu stylizacji bez przerw. Paznokieć po takich uszkodzeniach może stać się cienki, nadwrażliwy i podatny na odklejanie. Jeżeli onycholiza pojawia się po kolejnej stylizacji, warto przerwać wykonywanie zabiegów i ocenić paznokcie u specjalisty.
Odklejanie paznokcia może być objawem grzybicy, ale nie każda onycholiza oznacza grzybicę. Przy grzybicy paznokieć często żółknie, grubieje, kruszy się, ma nieregularną powierzchnię i może nieprzyjemnie pachnieć. Zmiany częściej dotyczą paznokci stóp, szczególnie u osób noszących ciasne obuwie, korzystających z basenów, z nadpotliwością, cukrzycą albo obniżoną odpornością. Przed rozpoczęciem leczenia przeciwgrzybiczego najlepiej wykonać badanie mykologiczne, ponieważ leczenie jest długie i powinno być uzasadnione.
Onycholiza może występować w łuszczycy, liszaju płaskim, atopowym zapaleniu skóry i innych chorobach dermatologicznych. W łuszczycy paznokcie mogą mieć naparstkowanie, żółtawe plamy, pogrubienie, kruchość i odwarstwianie. Zmiany paznokciowe bywają jedynym widocznym objawem choroby albo towarzyszą zmianom skórnym na łokciach, kolanach, owłosionej skórze głowy czy dłoniach. W takiej sytuacji leczenie samego paznokcia bez kontroli choroby podstawowej może nie przynieść trwałej poprawy.
Odklejanie paznokci może wiązać się z zaburzeniami tarczycy, niedoborami, anemią, chorobami autoimmunologicznymi, cukrzycą albo stosowaniem niektórych leków. Szczególną postacią jest fotoonycholiza, czyli odklejanie paznokcia związane z działaniem światła i substancji fotouczulających, na przykład niektórych leków. Jeżeli onycholiza dotyczy wielu paznokci naraz, nawraca albo nie ma oczywistej przyczyny mechanicznej, warto poszerzyć diagnostykę.
Diagnostyka zaczyna się od obejrzenia paznokcia, oceny skóry wokół, wywiadu o urazach, stylizacji, pracy zawodowej, chorobach i lekach. Lekarz lub podolog może zalecić badanie mykologiczne, bakteriologiczne, dermatoskopię paznokcia albo badania krwi. Ważne jest ustalenie, czy przyczyną jest uraz, infekcja, choroba skóry czy choroba ogólna. Bez tego leczenie często jest przypadkowe i nieskuteczne.
Część paznokcia, która już odkleiła się od łożyska, zwykle nie przykleja się ponownie w tym samym miejscu. Poprawa polega na tym, że nowy paznokieć stopniowo odrasta i prawidłowo przylega do łożyska. Dlatego leczenie onycholizy wymaga czasu. Paznokcie dłoni odrastają szybciej, paznokcie stóp wolniej. W praktyce pełna poprawa może trwać wiele miesięcy. Kluczowe jest zatrzymanie przyczyny, bo jeśli paznokieć nadal jest drażniony, problem będzie się utrzymywał.
Nie należy samodzielnie wyrywać ani głęboko wycinać odklejonej płytki. Paznokieć powinien być krótko i bezpiecznie skrócony, tak aby nie zahaczał i nie pogłębiał urazu. Trzeba ograniczyć kontakt z wodą i detergentami, stosować rękawiczki ochronne przy pracach domowych, zrezygnować z hybryd i żeli do czasu poprawy oraz unikać czyszczenia przestrzeni pod paznokciem ostrymi narzędziami. Jeżeli występuje infekcja, leczenie powinno być dobrane do wyniku badania.
Konsultacja jest potrzebna, gdy onycholiza obejmuje dużą część paznokcia, dotyczy wielu paznokci, pojawia się ból, ropa, zaczerwienienie, obrzęk, zielone lub czarne przebarwienie, krwawienie, szybkie szerzenie się zmiany albo podejrzenie grzybicy. Szczególnej uwagi wymagają osoby z cukrzycą, zaburzeniami krążenia i obniżoną odpornością. Niepokojące są także ciemne pasma barwnikowe, zmiana koloru skóry pod paznokciem i deformacja płytki, które powinny być ocenione przez dermatologa.
Najlepsza profilaktyka polega na delikatnej pielęgnacji paznokci, unikaniu urazów, noszeniu dobrze dobranego obuwia, skracaniu paznokci bez zbyt głębokiego wycinania boków i ochronie dłoni przed chemią. Przy stylizacji paznokci ważna jest technika, sterylność narzędzi i brak agresywnego piłowania. Jeżeli paznokcie reagują odklejaniem po określonych produktach, trzeba je odstawić. Onycholiza jest objawem, a nie jedną chorobą, dlatego najważniejsze jest znalezienie przyczyny.
